محمد رضا واليزاده معجزى
10
تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )
" به گفته والد " يا " براساس تلگراف يا نامهاى كه نگارنده در دست دارد كه " خواننده در اين كتاب به آنها برمىخورد ، كم نيستند و نشان از تأثير محيط خانواده بر شكوفايى استعداد نويسنده دارد . واليزاده در پرآشوبترين دورهء تاريخ لرستان زاده شده و روزگار كودكى را در زمانه گذر اجبارى و غير طبيعى جامعه لرستان از دامپرورى به شهرنشينى سپرى كرده است . دگرگونيهاى تند و پرشتاب ارزشها و ساختارهاى جامعه را ديده است و پيآمدهاى نيك و بد آن را چشيده . تأثير اين تجربهها از سويى و نيز پايگاه اجتماعى و تعلق او به جامعه سامانگراى شهرنشين از ديگر سو ، در بينش تاريخنگارى وى به روشنى نمود يافته است : " امنيت " يكى از پربسامدترين واژگان اثر اوست كه از تأثير عوامل ياد شده حكايت دارد . در گفتمان وى امنيت جوهرهء ترقى و پيشرفت جامعه لرستان است و تنها به بركت وجود چنين كيميايى است كه لرها مىتوانند به سرحد تكامل دست پيدا كنند . برپادارندهء آن هركس باشد نيك و ستودنى و برهمزننده آن هركه باشد به دو نكوهيده است . ازاينرو در ارزيابى و داورى شخصيتهاى اثرش هم به اين معيار دست مىيازد و در داورى نهايى دربارهء كسانى چون ظل السلطان ، عين الدوله و ديگر چهرههاى خشن تاريخ لرستان نوعى تسامح به خرج مىدهد و برپايهء همين نگرش ضمن ستايش آزادمنشى و ويژگيهاى نيك جامعه عشايرى ، از سر دلسوزى و درد درون بر ناهنجاريهاى آن به تندى مىتازد . چنين تازشى را نبايد هيچگاه با معيارهاى اخلاقى و رقابتهاى قومى و طايفهاى تحليل و تفسير كرد . داوريهاى او دربارهء بيرانوندها نمونه كاملى از اين نگرش است : واليزاده معجزى و دودمان او نه تنها هيچ اختلاف تاريخى يا رقابت قومى ريشهدارى با بيرانوندها ندارند كه برعكس پيوندهاى سببى محكمى ميان خانوادهء وى و سران بيرانوند برقرار است . ولى باوجوداين همه دوستى و يگانگى ، به همسنگ تعريف و تمجيدهاى بيشمارى كه از رشادتها و سلحشوريهاى اين ايل كرده است ، در برابر پارهاى از رفتار آنها نسبت به مردم بروجرد و سيلاخور يا خلع سلاح نيروهاى ژاندارمرى نه تنها چشمپوشى نمىكند كه سخت برآشفته مىشود . در تاريخنگارى واليزاده معجزى به مصداق : " عيب مى جمله بگفتى هنرش نيز بگو " ، ضمن اشاره بههمين مصراع كوشش شده تا حد ممكن رعايت بىطرفى بشود . به عنوان نمونه از داوريهاى او دربارهء نظر على خان امير اشرف مىتوان ياد كرد : نظر على خان يكى از قهرمانان اثر اوست كه نويسنده دلبستگى و ارادت خاصى به وى دارد و حضور پر رنگ او در لرستان را به